Invoering: Heide, een pittoreske wijk in de gemeente Kalmthout, ongeveer 20 kilometer ten noorden van Antwerpen gelegen, neemt een unieke en belangrijke plaats in in de geschiedenis van de Antwerpse joodse gemeenschap. Vanaf de jaren twintig ontwikkelde het zich van een landelijk heidegebied tot een bloeiend zomerverblijf en een permanent woonknooppunt voor honderden joodse gezinnen, van wie velen actief waren in de Antwerpse diamantindustrie.
Geschiedenis en oorsprong
Vanaf het einde van de 19e eeuw werden Joodse gezinnen uit Antwerpen naar Heide getrokken vanwege de schone dennengeur, de prachtige bossen en de handige spoorverbinding met de stad. In de jaren dertig was de wijk uitgegroeid tot een levendige seizoensgemeenschap. Tussen 1930 en 1942 waren er minstens 700 geregistreerde joodse inwoners in Kalmthout, naast duizenden vakantiegangers die tijdens de zomermaanden en vakanties de plaatselijke koosjere hotels, villa's en pensions bezochten.
Gemeenschapsbelang
De snelle groei van de gemeenschap leidde tot de oprichting van belangrijke religieuze en onderwijsinstellingen die van Heide een brandpunt van het Belgisch-joodse leven maakten:
- De synagoge: De Heidesynagoge, gelegen aan de Leopoldstraat 58, werd ingehuldigd in 1929. Deze synagoge is grotendeels gebouwd dankzij de inspanningen van de lokale gemeenschapsleider Mendel Kornreich en onderscheidt zich als de enige synagoge in België die buiten een groot stedelijk gebied is gebouwd.
- De Yeshiva: In 1929 richtte de gemeenschap de eerste Yeshiva (Torah-academie) in België op. Naarmate het aantal studenten groeide, werden er plannen gemaakt voor een grote, permanente yeshiva-campus. Terwijl in 1936 een bouwvergunning werd afgegeven en de eerste steen in 1938 werd gelegd, werd de bouw door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog stopgezet. In 1961 werd de instelling uiteindelijk opnieuw opgericht in Wilrijk.
Tweede Wereldoorlog en behoud
De levendige Joodse aanwezigheid in Heide werd op tragische wijze afgebroken door de Duitse invasie en de Holocaust. Veel inwoners ontvluchtten België voorafgaand aan de nazi-bezetting, maar degenen die achterbleven, werden geconfronteerd met ernstige vervolging. Tijdens de bezetting werden 37 Joodse inwoners van Kalmthout gearresteerd en gedeporteerd naar vernietigingskampen, waaruit zij niet terugkeerden.
Na de oorlog kreeg de gemeenschap haar vroegere omvang niet terug en raakte de synagoge tientallen jaren van verwaarlozing. De afgelopen jaren heeft een toegewijde non-profitorganisatie, VZW Synagoge Heide, heeft het synagogegebouw gerestaureerd en bewaard als historisch monument en cultureel centrum, zodat de erfenis van de joodse gemeenschap van Heide herinnerd blijft.
Gemeenschapsarchief
